logo

» Sala weselna
---------------------------------------
» Lista członków
---------------------------------------
» Orkiestra
---------------------------------------
» Jednostka Operacyjno-Techniczna
---------------------------------------
» Nasze wyposażenie
---------------------------------------
» O NAS - w skrócie
 
» PRZECZYTAJ!!!
---------------------------------------
» 10-ro przykazań prawego strażaka
---------------------------------------
» Modlitwa Strażaka
» Świety Florian
» Dzień Strażaka
» Stopnie (dystynkcje) PSP
» Dystynkcje OSP
» Odznaki OSP
---------------------------------------
» Przepisy OSP - praktyczne wyjaśnienia
---------------------------------------
» Rola i obowiązki Zarządu, Komisji Rewizyjnej i osób funkcyjnych w OSP
---------------------------------------
» ABC Strażaka
» Jak zachować się:
» Pierwsza pomoc
» Słownik pożarniczy
» Ochrona PPoż.
» Pożar - słownik
» Bezpieczeństwo w kuchni
» Potencjalne zagrożenia
» Bądź gotowy do ewakuacji
» Wypalanie traw
» Jak wezwać pomoc ?
» Kartki z dziejów pożarnictwa
---------------------------------------
» Humor
» FLAGA - zasady i terminy wywieszania
» Ciekawostki z innej beczki
---------------------------------------
» Jak zostać jednym z Nas
Historia

Historia Lubochni

 i

Ochotniczej Straży Pożarnej w Lubochni

(strona w budowie)

Obrazy: historia_herb_lubochnia.jpg

Część I : Historia Lubochni

Najstarsze dzieje Lubochni

  Lubochnia swymi początkami sięga czasów Bolesława Krzywoustego, historycy zgodnie podają, że w roku 1111 król Bolesław Krzywousty fundował tu kościół. Wybudowanie kościoła zaledwie 115 lat od przjęcia przez Polskę chrześcijaństwa, każe przypuszczać, że Lubochnia już na początku XII w. stanowiła znaczniejsze skupisko ludzkie lub odgrywała jakąś znaczniejszą rolę, być może z uwagi na istniejącą tutaj rezydencję monarszą. Jednak archeolodzy każą nam przenieść metrykę wsi między VIII i XIII wiek, z tego bowiem okresu pochodzi odkryta tu ceramika.
    Nazwę swą Lubochnia wywodzi najprawdopodobniej od imienia pierwszego posiadacza Lubochni - Lubomiła, Lubosława lub Lubomira, z pewnością rycerza lub wolnego kmiecia.                                                                                                                                             Lubochnia leżała na skrzyżowaniu dwóch szlaków handlowych: jednego prowadzącego z Rusi Kijowskiej, przez Radom, Inowłódz, Brzeziny, Łęczycę, Toruń na wybrzeże bałtyku z drugim prowadzącym z Wolborza do Rawy. Lubochnia należała do grodu inowłodzkiego, a następnie kasztelanii inowłodzkiej, stanowiących włości książęce i królewskie.                                      

Najstarsze dzieje 
    Pierwsza pisana wiadomość o Lubochni, jaka przetrwała do naszych czasów zawarta jest w Metryce Koronnej w transkrypcjji dokumentu sporządzonego w Komorzynie 15 czerwca 1335 roku, w którym Władysław, książę łęczycki i dobrzyński wieś Lubochnię, leżącą w granicach grodu inowłodzkiego, pozwala lokować na prawie średzkim oraz sprzedaje Januszowi i Włostowi, dziedzicom Ujazdu, sołectwo w Lubochni za 200 grzywien toruńskich. Podania głoszą, że na terenie Lubochni król Kazimierz Wielki zbudował murowany dwór - rezydencję monarszą. 
     Drugi zachowany do dzisiejszych czasów dokument pisany wystawiony został w Inowłodzu dnia 24 sierpnia 1391 r. i mówi on, że Dobrogost, arcybiskup poznański ofiarował Piotrowi młynarzowi jedną trzecią część młyna w Większej Lubochni .
     Dodany do nazwy Lubochni przymiotnik "Większa" oznacza, że istniała już wtedy Lubochnia Mniejsza - obecny Lubochenek. 
       Kolejne ważne dla Lubochni wydarzenie miało miejsce u progu XV stulecia. Około 1400 r. król Władysław Jagiełło ustanowił w Lubochni opłatę wnoszoną na rzecz Uniwersytetu Krakowskiego, po 9 gr. z każdego łanu kmiecego( patrz przypis nr 1) , w zamian za przywilej kształcenia na tymże uniwersytecie po dwóch synów z Lubochni.
Chłopi z nadanego im przywileju skwapliwie skorzystali i już w 1406 r. w spisach krakowskiej Alma Mater spotykamy nazwisko pierwszego studenta z Lubochni – Wojciecha, syna Mikołaja. 
        Drugim wydarzeniem w początkach XV wieku, jakie miało istotny wpływ na dzieje wsi był przemarsz wojsk Władysława Jagiełły na wyprawę grunwaldzką. Wojska te przybyły z Wolborza po południu 26 czerwca 1410 roku i po skorzystaniu z noclegu, dnia następnego wyruszyły w kierunku Wysokienic.
        W wieku XV następuje upadek gospodarczy Lubochni i wyludnienie wsi na skutek wzrostu ucisku feudalnego i rozwoju gospodarki folwarcznej. Świadczą o tym zapiski Jana Długosza mówiące, że „dwór zajął w Lubochni wiele pustych łanów i ról kmiecych, z których przywłaszczano sobie dziesięcinę”. Jan Długosz w informacji odnoszącej się do pierwszej połowy XV w pisze, że „dwór królewski i rozległy folwark” były już wówczas dobrze zagospodarowane i musiały powstać znacznie wcześniej.
        Z lustracji królewszczyzn z 1565r dowiedzieć się można, że obszar Lubochni wynosił 28 i ½ łana, mieszkało w niej 23 zagrodników, były 2 karczmy i 1 młyn. Do wójta należały 2 łany oraz jeden zagrodnik, a do kościoła 9 zagrodników. Paleniem gorzałki i szynkowaniem trunków zajmowało się 6 osób, było też 7 rzemieślników oraz 2 rzeźników, 2 furmanów i 64 kmieci.

         Jak wspomina J. Długosz dwór wzniósł król Kazimierz Wielki, jest to prawdopodobne, jeśli informację tę połączymy z działalnością wojskowo – gospodarczą tego monarchy na terenie kasztelani inowłodzkiej, której ważnym ogniwem była przecież Lubochnia.
         Dwór królewski w Lubochni, zwany często pałacem, służył za myśliwską rezydencję oraz miejsce wypoczynku monarchów polskich w czasie ich podróży, a szczególnego znaczenia nabrał z chwilą przeniesienia stolicy do Warszawy. Dokładny opis dworu sporządzony w 1636 roku nie zachował się do naszych czasów. Lustracja z 1661 roku wspomina, że dwór w Lubochni składał się „z gmachów z izbami stołowymi i pokojowymi, browarem i oźnicą (suszarnią słodu), altanami, gankami, komorami.

        Lubochnia wchodziła w skład kasztelanii inowłodzkiej. Kompleks dóbr królewskich stanowiących kasztelanię inowłodzką w pierwszej połowie XVII w rozpadł się na 3 odrębne jednostki administracyjno-gospodarcze w tym starostwo niegrodowe lubocheńskie zwane najczęściej "dzierżawą". Granica starostwa lubocheńskiego pokrywała się mniej więcej z granicami parafii lubocheńskiej. Wieś Glinnik jednak była wykazywana w dzierżawie rzecyckiej lub inowłodzkiej. W XVIII w ze starostwa lubocheńskiego wyodrębniła się oddzielna dzierżawa - dobra Jasień. Lubochnia wraz z całą dzierżawą wchodziła w skład powiatu brzezińskiego i leżała na krańcach południowego cypla województwa łęczyckiego.

        Granice starostwa lubocheńskiego na wschodzie opierały sie o rzekę Goźnicę ( obecnie Gać), która tworzyła trzy stawy o nazwach: "żelazny", "kamienny" i "drewniany". Na południowym wschodzie granica starostwa wykraczała poza rzekę Goźnicę, obejmując wieś Luboszewy i młyn Kaczka. Na południu granica przylegała do rzeki Pilicy. Leżałą tam "Winduga lubocheńska" skąd odprawiano tratwy, a nieco na północ osada Piekło. Nastepnie granica biegła przez "bory stare lubocheńskie", oddzielając granice dzierżawy lubocheńskiej od prywatnych wsi Starzyc i Cekanów. Podobnie wśród lasów biegła granica między Małczem i Tarnowską Wolą.
        W czasie najazdu szweckiego przywykłe do rabunków i okrucieństw zdziczałe wojska szweckie rabowały i niszczyły zarówno dwory, jak i ubogich wieśniaków. Przybyli do Lubochni w 1661 r. lustratorzy królewscy stwierdzili całkowitą ruinę gospodarki chłopskiej pisząc, że: „tylko na półłankach siedzących poddanych znajduje się ośmiu. Ostatek domów pusto stoi, także i rola, ponieważ ich nie ma kto zarabiać”.
Warto wspomnieć, że w dniu 11 września 1655 r. przez Lubochnię przeszły wojska polskie pod dowództwem Stefana Czarneckiego, które znienacka zaatakowały wojska szweckie i zwyciężyły je w bitwie pod Rawą . W kwietniu 1656 r. przez Lubochnię przejeżdżał sam Karol Gustaw, król szwecki, dążąc na spotkanie z Rakoczym.
      Lustracja z 1765r podaje, że w Lubochni znajdowało się wówczas 35 domów osiadłych w 20 przez półrolników, był młyn, karczma oraz pocztahalteria (stacja pocztowa).

      Lubochnia w swoich dziejach miała róznych właścicieli. Ponieważ wchodziłą w skład dóbr królewskich droga różnych nadań za zasługi i zobowiązania monarsze przechodziłą w dzierżawę lub zastaw do rak rycerzy i szlachty. Jak wcześniej wspomniano pierwszym znanym włąścicielm Lubochni są Janusz i Wlost - dziedzice Ujazdu. Kolejnym znanym właścicielem jest Sędziwój z Lężenic, podkomorzy sandomierski, który Lubochnię otrzymał pod zastaw pozyczki udzielonej 4 maja 1458 królowi Kazimierzowi Jagielończykowi. W roku 1513 jako dzierżawca Lubochni wymieniony jest Bartłomiej. Dnia 21 lutego 1515r krl Zygmunt I Stary zezwolił Mateuszowi - arcybiskupowi wrocławskiemu i Adamowi - podkomorzemu sandomierskiemu, braciom z Drzwicy na wykupienie Lubochni . Kolejnym znanym właścicielem jest Mikołaj Radziejowski - wojewoda łęczycki. W latach szieśćdziesiątych XVIII w.posesjonatem dzierżawy lubocheńskiej zostaje Władysław Leszczyński - wojewoda łęczycki. Kolejnym znanym dzierżawcą Lubochni jest księżna Elżbieta Lubomirska.

       Jak wykazują najstarsze mapy z XVIII i pocz. XIX wieku Lubochnia była zbudowana wzdłuż osi wschód-zachód. Droga w kierunku Wolborza posiadała 2 odgałęzienia, zwane gościńcem starym i nowym olborskim. Obydwa biegły do Cekanowa. Między nimi znajdowały się dwa rozległe mokradła, mniejsze zwane "łógiem białym" i większe zwane przez mieszkanców Lubochni "żurawieńcem". Nieco na południe rósł las "gorzewiec". Istniejące wzniesienie w rejonie Lubochni Górki zwano "Górą wiatrową" lub "wietrzną". Tam też leżał las i pole "Hebodzyn" należące dawniej do wybrańca Hebzdy, czyli Chebdowskiego, a tuż obok tzw. "ciemny las" i "stary las".  Wieś Brynica była zbudowana w trzy rzędy domów. Przy skrzyżowaniu 4 dróg posiadała obszerny plac, na srodku którego stała karczma.  Tereny między Cekanowem i Lubochnią przeciete były wieloma bezimiennymi drogami i drozynami. Stąd cały ten teren zwano "stegnami".

        Po II rozbiorze Polski w roku 1793 Lubochnię zajęli Prusacy. Odtąd przez cały okres niespokojnych czasów przełomu XVIII i XIX w. przez starostwo lubocheńskie przetaczała się fala wojen, niszcząca i tak już nie bogatą gospodarkę chłopską. W październiku 1793 r. na czele oddziału wojsk pruskich przejeżdżał przez Lubochnię król pruski Fryderyk Wilhelm II.
         W roku 1806 Prusacy zostają pobici przez Napoleona i Lubochnia wchodzi w skład Księstwa Warszawskiego, znajdując się w powiecie brzezińskim, województwie łęczyckim. W roku 1809 młode Księstwo Warszawskie zaatakowane zostało przez Austriaków, przez Lubochnię jako teren nadgraniczny przechodziły wówczas bardzo często własne lub wrogie wojska. 

         W 1809r młode Księstwo Warszawskie zostało zaatakowane przez Austriaków. Przez Lubochnie bardzo często przechodziły wówczas wojska własne lub obce. 11 kwietnia 1809r gen. Henryk Dąbrowski pisze raport o swych działaniach z Lubochni.

          W 1801r. dobra lubocheńskie nawiedziło morowe „powietrze”. W maju poczeli umierać ludzie na ospę, a około sierpnia na dyzenterię. W ciągu XIX w. fale epidemii nawiedzały Lubochnie wiele razy, w tym kilkakrotnie cholera. W 1847r miał miejsce jeden z większych pożarów w czasie pokoju.
           Wiosną 1812 r. kierując się na Warszawę przechodzą przez Lubochnię niezliczone formacje wielonarodowościowej armii Napoleona. W połowie marca tego roku król westfalski Heronim (brat Napoleona) przeprowadził w Lubochni przegląd swoich wojsk.
2 lutego 1813 r. przejeżdżali przez Lubochnię w kierunku Piotrkowa członkowie rządu Księstwa Warszawskiego, a w 4 dni później tą samą drogą przeszły wojska polskie na czele z księciem Józefem Poniatowskim.  Po utworzeniu Królestwa Kongresowego w 1815r posesorem dóbr rządowych w Lubochni został Jakub Matłasiński. Około 1820r dzierżawcą Glinnika staje się pułkownik Antoni Chełmicki. W roku 1827 Jasień w dowód zasług w dożywotnią dzierżawę otrzymuje Wojciech Bogusławski - ojciec sceny narodowej.  Po smierci J. Matłasińskiego dobra Lubochnia w 1847r nabył warszawski bankier Leon Lewenberg. Na co dzien dobrami zawiadywał rządca. W 1848r rządcą był poddany pryski Karol Hildebrsand, który we dworze otaczał się kolonistami niemieckimi.
        W 1863 r. kraj ogarnęło powstanie styczniowe. Lubochnia była widownią szeregu walk powstańczych. Na samym początku powstania 3 lutego 1863 r. kwaterujący w zabudowaniach dworskich Pomnik powstańców z 1863 r.oddział powstańczy dowodzony przez gen. Antoniego Jeziorańskiego zaatakowany został przez wojska carskie. Zginęło wówczas kilku powstańców. W miejscowej parafii znajduje się akt zgonu jednego z nich.
      Jedną z większych grup powstańczych operujących w okolicy Lubochni w połowie lipca 1863 roku był oddział „Dzieci Warszawskich” dowodzony przez majora Ludwika Żychlińskiego. Został on otoczony przez przeważające siły wojsk carskich we wsi Brenica. Zaskoczeni powstańcy zostali całkowicie rozbici. W bitwie tej zginęło ich wówczas 115, w tym 5 spłonęło żywcem w stodole, w której zabarykadowali się i z dachu ostrzeliwali nieprzyjaciół. Poległych powstańców pogrzebano na cmentarzach w Lubochni i Czerniewicach.
        W roku 1864 następuje uwłaszczenie chłopów. Jest to ważne wydarzenie w dziejach wsi. Księga Hipoteczna dóbr Lubochnia podaje, że na uposażenie włościan przeznacza się ze wsi Lubochnia 1728 morgów i 144 pręty. Chłopi otrzymali całą ziemię przez nich użytkowaną łącznie z serwitutami. O samym uwłaszczeniu chłopi mówili: „ jak kogo zastało na gruncie, to otrzymał”. Uwłaszczenie nie przebiegało sprawnie i trwało latami.

         Po powstaniu styczniowym na szerszą skalę poczęto zagospodarowywać obszary leśne. Związane to było z przygotowaniami do utworzenia rezerwatu zwierzyny dla carskich polowań. Początkowo rezydencję myśliwską  stanowiły zabudowania Urzędu Leśnego w Lubochenku, a po wybudowaniu pałacu myśliwskiego przeniesioną ją do Spały. W dniach 7-14 września 1884r na polowaniu w lasach lubocheńskich przebywał car Aleksander III. Zatrzymał się on wówczas ze swym dworem w budynku nadleśncitwa w Lubochenku, co upamietniał obelisk z wyrytą datą pobytu. W kwietniu 1898r Zarząd Księstwa Łowickiego zarządził o wykupie i zniesieniu osad strzeleckich i młynarskich w lasach lubocheńskich, celem ich zalesienia. Od tego czasu lasy lubocheńskie coraz częściej były nazywane spalskimi.

                W 1867r przeprowadzono reformę administracji. Utworzona zbiorowa gmina Lubochnia obejmowała nie tylko miejscowości wchodzące dziś w skład gminy (oprócz Małcza) ale także prawie cały obszar obecnej gminy Inowłódz. W roku 1873 na terenie gminy zamieszkiwało 3514 osób we wsiach i 1186 osób w osadach (np. Inowłódz). Istniało wówczas 5 folwarków w: Glinniku, Jasieniu, Eleonorowie, Henrykowie i Lubochni.  Tuż przed I wojną światową ogólny obszar gminy wynosił 19.624, 1/2 dziesięcin (1 dziesięcina skarbowa = 10,925m), ludność gminy liczyła 7891 osób ludności stałej i 585 osób ludności niestałej.

                W 1913r powstaje w Lubochni Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe oraz Kółko Rolnicze. Istniała już wówczas orkiestra oraz 5 jednoklasowych szkółek elementarnych.

Na terenie dzierżawy lubocheńskiej powstało szereg wsi i osad:

  1. Glinik wspominany jest jako „Gliniki Heraditas” w dokumencie wydanym przez Władysława księcia Łęczyńskiego w 1333r
  2. Małecz jest wspominany w tym samym dokumencie gdzie wymieniony jest świadek „Mścisław z Movicza”. W Małczu przez długie lata funkcjonowała parafia pod wezwaniem św. Floriana, do której należały także wsie: Niewiadów, Przesiadłów, Sangrodz, Skrzynki, Tarnowska Wola i Zaosie. Parafia w Małczu uległa likwidacji pod koniec XVIIIw. Ostatnim proboszczem małeckim był ks. Nikodem Godziemba Kobyłecki - doktor filozofii i profesor Uniwersytetu Krakowskiego. Na terenie Małcza został najprawdopodobniej pochowany potajemnie, ze zwględu na to, iż był uznawany za heretyka Andrzej Frycz Modrzewski. Niestety dokładne jego miejsce pochówku nie jest znane. W 1861r na polecenie władz gubernialnych i metropolitalnych drzewo ze skasowanego kościółka ( stały tylko zmurszałe ściany oraz resztki renesansowych nagrobków)  polecono spalić, cmentarz zaś ogrodzić żerdziami. Resztki nagrobków zaś przeniesiono do kościoła w Lubochni, gdzie wmurowano je w ścianę kościoła.
  3. Tarnowska Wola w końcu XIV w. znana już była jako szlachecka wieś Wola Małecka
  4. Lubochenek ok. 1400r nazywano „Lubochnia Mniejszą”
  5. Brenica znana jest z wiadomości zawartej w akcie wystawionym przez notariusza inowłodzkiego Hieronima z Lężenic w 1476r
  6. Luboszewy są wymienione w lustracji królewszczyzn z 1565r i obejmowały one 11 łanów a mieszkało na nich 2 zagrodników, 1 rzeźnik i 21 kmieci
  7. Glinnik wymieniony w w/w lustracji obejmował 21 i ½  łana uprawnego a siedziało tam 40 kmieci, 1 rzeźnik, oraz była tam jedna karczma i młyn
  8. Jasień wymieniony w w/w lustracji obejmował 14 i ½ łana i mieszkało tam 4 zagrodników, 4 rzemieślników oraz 28 kmieci, był tam tez młyn i karczma przypuszczalnie wspólnota ze wsią Glinnik. W tym samym czasie powstał tu folwark. W latach 1904-1905 na terenie wsi została przeprowadzona komasacja gruntów a wieś została podzielona na trzy części: Jasień, Jasień Nowy i Kolonię.
  9. Kierz wymieniony w w/w lustracji obejmował 21 i ½ łana. wcześniej w 1442r w spisach Uniwersytetu Krakowskiego studiuje Mateussz syn Wawrzyńca z Krza.
  10. osada młynarska Kaczka nad rzeką Lubochenką występuje w 1656r w księgach parafialnych. Młyn wykazywany był przy wsi Luboszewy.
  11. W 1662r istniała niezidentyfikowana osada zwana „Poczepki”
  12. osada młynarska Wojcieszek – Woycieszek – wzmiankowana jest w 1670r nad rzeką Guźnicą
  13. osada młynarska Szczurek nad rzeką Guźnicą jest wspominana w 1675r. Siedział tam młynarz Michał Szczurek wraz z żoną Reginą.
  14. osada Piekło występuje w drugiej połowie XVIII w., były tam kopalnie wapienia i piece do wypału wapna. Istniała tez karczma zwana Piekłem.
  15. Jakubów został założony ok. 1840r przez Jakuba Matłasińskiego byłego oficera 1 pułku lekkokonnego szwoleżerów gwardii Napoleona. Nazwa jej pochodzi od imienia założyciela. Jakub Matłasiński został posesorem dóbr rządowych Lubochnia w 1815r. Był on człowiekiem silnej ręki bezwzględnym wobec swych poddanych. Swym postępowaniem doprowadzał chłopów do rozpaczy.
  16. Albertów założyła ok. 1841r Augusta Bogusławska, żona Wojciecha Bogusławskiego – twórcy Teatru Narodowego. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od imienia zmarłego małżonka – Albert po łacinie i niemiecku to nasz Wojciech.
  17. Emilianów utworzony został na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XIX w. Nazwę swa wywodzi od imienia żony ówczesnego rządcy dóbr Lubochnia, Emilii Pencker.